Het veer

Voor het verkeer in noord-zuidrichting was de Lek een hindernis, die alleen met een veerpont kon worden genomen. Vermoedelijk is het veer tussen Schoonhoven en het buurtschap Gelkenes aan de overzijde van de Lek in de loop van de 13de eeuw ingesteld, met de opkomst van de stad. Toen zal ook geregeld zijn wie aanspraak op het veer kon maken. Dit recht was nogal ingewikkeld. Op de twee oevers hadden namelijk niet dezelfde heren het voor het zeggen. Vandaar dat het veerrecht gedeeld werd, elk kreeg de helft in eigendom en dus ook de helft van de opbrengst.


De kaart van Blaeu uit 1649 met aan de landtong voor de Veerpoort een trekpont.

 

Aan de stadskant kwam het recht bij de heren van Schoonhoven en aan de zuidkant bij de heren van Liesvelt. Gezamenlijk zorgden zij voor de boten, stelden de veerman aan en bepaalden de hoogte van de tarieven. Pas in 1777 verkreeg de stad Schoonhoven het halve veer van de Staten van Holland en in 1896 kocht de stad de andere helft van de Staat der Nederlanden.

Trekponten

Aan het begin van de 20e eeuw stond het veerhuis nog op de plek waar nu restaurant Lekzicht staat. Aan de rivierzijde waren schuine balken opgesteld, zogenaamde ijsbrekers die dienden om het veerhuis bij ijsgang tegen het kruiend ijs te beschermen.


Het oude veerhuis met trekpont aan het begin van de 20e eeuw. De drie schuine balken (te zien tussen pont en veerhuis) dienden ter bescherming bij eventuele ijsgang.

Er werd gevaren met zogenaamde reepponten of trekponten. Met mankracht werd de pont langs een kabel (reep) naar de overzijde getrokken. Op de kaart van Blaeu (vervaardigd in 1649) is aan de landtong voor de Veerpoort zo’n trekpont getekend. Tot 1910 werd met een houten veerpont gevaren, waarna het eerste ijzeren overzetveer in gebruik kwam. Om sneller over te varen werd de pont in 1924 uitgerust met een 5 PK buitenboordmotor. Het werd geen succes: de overtocht duurde tien minuten.

In 1928 liet de gemeente een nieuwe pont bouwen, die met motorische kracht aan twee geleide kabels werd overtgetrokken. Een hele verbetering voor het personeel. Een bezwaar van het gebruik van de kabels bleef dat tijdens de oversteek een groot deel van de kabel boven of net onder de waterspiegel werd getrokken, zodat steeds moest worden gewacht op naderend scheepvaartverkeer om een veilige oversteek te kunnen maken.

Ontwikkeling
Na de Tweede Wereldoorlog en mede door de aanleg van de provinciale wegen naar Schoonhoven, nam het wegverkeer snel toe. De capaciteit van de trekpont bleek te klein en de gemeente liet in 1957 een grotere pont bouwen die geen gebruik maakte van kabels waardoor het scheepvaartverkeer op de Lek minder hinder van de pont ondervond. Voor alle zekerheid was het echter wel mogelijk met geleidekabels te varen. De oprit naar de pont werd verbreed, waardoor het oude veerhuis moest verdwijnen.

 

Iets meer oostwaarts werd het huidige café-restaurant Lekzicht gebouwd. De nieuwe pont, de Schoonhoven II kwam in maart 1959 in de vaart en al spoedig was een tweede pont, de Schoonhoven III, nodig. In 2006 is er wederom een nieuwe, nog grotere pont in de vaart gekomen.


Gezicht op de pont en Schoonhoven.


Het veer in moderner tijden.