Gemaal De Hooge Boezem

Vlist

	De eerste tweetrapsbemaling in Nederland

Vlist > De Hooge Boezem achter Haastrecht > De eerste tweetrapsbemaling in Nederland

De eerste tweetrapsbemaling in Nederland

De voortgaande ontwatering van de polders leverde een steeds verdere daling van het maaiveld op. In de 15de eeuw ontstonden hierdoor problemen bij de afwatering van de Vlist op de Hollandsche IJssel. Een simpele (niet goedkope) oplossing was om het water uit de Vlist eerst op een hogere plaats te bergen, zodat het vervolgens goed naar de IJssel kon afvloeien. Daartoe legde men in 1486 langs de Vlist bij Haastrecht een nieuwe waterberging met een oppervlak van 49 hectares aan, de Hooge Boezem achter Haastrecht. Het water was dus eerst vanuit aangrenzende polders met molens naar de Vlist gebracht (eerste trap) en werd dan met zogeheten boezemmolens uit de Vlist naar de Hooge Boezem opgemalen (tweede trap).

Foto genomen op de Westvlisterdijk in noordelijke richting. Rechts 3 hoge boezemmolens (rechtsachter de 6de molen waarvan nu de stenen romp er nog staat), links de molen van polder Vlist westzijde (1ste trap).

Informatiepaneel Hooge Boezem bij parkeerterrein zwembad. Zuid-Hollands smeedt plannen om de 6de boezemmolen (hier is alleen de stenen romp zonder wieken zichtbaar) te restaureren en de molenplaatsen van de overige zes (al lang gesloopte) boezemmolens weer in zicht te brengen. De Hooge Boezem zelf wordt deels weer tijdelijke waterbuffer als de Hollandsche IJssel teveel water te verwerken krijgt en wordt voor een ander deel als weide- en waterrijk natuurgebied ingericht.

De eerste tweetrapsbemaling in Nederland

In de loop der tijd is de tweede trap van 1 tot 7 molens uitgebouwd. Van deze molens is alleen de romp van de stenen zesde boezemmolen bewaard gebleven. Van de overige 6 boezemmolens, zijn de plaatsen nog te zien als verhogingen in het land, soms met watergang en resten van een kademuur.
Het was in 1486 de eerste keer in Nederland (en waarschijnlijk ook ver daarbuiten) dat een dergelijke getrapte molenbemaling werd uitgevoerd. Nadien is het systeem van getrapte windbemaling op veel plaatsen toegepast, ook elders rond Haastrecht.

Bij lantarenpaal A003 is aan de andere kant van de Vlist de plaats van de eerste hoge boezemmolen (1486) nog goed te zien.

Het Hooge Boezem-terrein is door de eeuwen heen nat gebleven en ligt vooral daardoor nu duidelijk hoger dan het omliggende polderland. De grond zakte immers minder in dan in het omliggende gebied, waar voortdurend water aan werd onttrokken. Verder zijn met het opgevoerde polderwater 400 jaar lang ook kleideeltjes meegekomen, waardoor de grond minder inklinkt.
Verderop richting Schoonhoven zie je nog drie molens (de Bachtenaar, de Bonrepasmolen en de Middelste Molen bij Cabauw) die indertijd het water uit de polders naar de Vlist brachten. Dat waren dus eerste trap-molens.

Meer dan 20 molens in 5 getrapte bemalingssystemen ca. 1800 rond Haastrecht (groen 1ste trap, rood 2de trap, blauw 3de trap).